Terreinverkenning van het Geslacht Ko(o)revaar(t)  (Corevaar) 

Het voorwoord van de genealogie over het geslacht Korevaar is geschreven door Fred H. Koorevaar.

Het oudst bekende gegeven is van Adriaen Adriaense Coorenvaeyer, die in Hoornaar op vijftig jarige leeftijd op 10 januari 1565 getuige is bij de verkoop van 5 mergen, 5 hont lant op Hoornaer. (Zie de kopie van deze akte uit 1565). Boven de tekst staat: “den Xen January 65 Coram Servaes, Segher ende Loosen”. In de tekst wordt gesproken over het jaar LXVI stilo communi, dat wil zeggen met jaarbegin op 1 januari. Daaruit kan geconcludeerd worden dat het hier om het jaar 1566 gaat. 'Coram' betekent 'in tegenwoordigheid van'. Uit andere bron is bekend dat er staat dat genoemde Adriaen Adriaenszoen Coorenvaeyer ten tijde van het passeren van deze akte 50 jaar oud zegt te zijn

De Korevaars en/of Koorevaars komen van oorsprong uit de Alblasserwaard. Daar hebben zij eeuwenlang gewoond en daar woont de grote meerderheid van hen nog steeds. Pas in de 18e eeuw zijn enkele daarvan zich meer over Nederland en over de rest van de wereld gaan verspreiden. Zo zijn we familieleden tegengekomen (op papier) in Utrecht, Gouda, Rotterdam, Haarlem, Wijk en Aalburg  in Rockanje en Oostvoorne, maar ook in Curacao, Canada, Argentinië, Zuid-Afrika en Nieuw-Zeeland. Het vermoeden bestaat, dat zij allen familie van elkaar zijn, in die zin dat zij waarschijnlijk allen van een Corevaar uit de zestiende en zeventiende eeuw afstammen, waarschijnlijk van genoemde Adriaen Adriaense Coorenvaeyer.

De naam  “Corevaar”

J. W. Ooms, de schrijver van streekromans over de Alblasserwaard, die ook het boek “de Korevaars” geschreven heeft, laat in zijn boek  "Een vracht geluk en een brok verdriet" op blz 197 en volgende zijn roman figuren Dorus Schinkel en Kors de Roover onder andere het volgende zeggen:“ 't is wel sterk, dat er in Wingerden zoveel Korevaars wonen. Als je ten avond in het pikkedonker iemand tegenkomt, dan zeg je maar "goeienavond Korevaar, en dan is 't altijd goed !”

 “Daar heb ik ook al dukkels aan gedacht, Kors. Er zitten in de Alblasserwaard merakels veel mensen, die de naam Korevaar dragen. En ze zijn lang niet allegaar familie van elkaar.” “Er is een verklaring voor, Schinkel. Of die verklaring helegaar juist is, daar blijf ik buiten. Maar ik heb er eens van gelezen in een foliant van vroegerjaren. Toen Floris de Vijfde omtrent het jaar 1277 bij Handvest voor de Alblasserwaard bepaalde, dat er op gezette tijden schouw over de bedijkingen zou worden gehouden, toen stelde hij ook mannen aan, die bij de veelvuldige overstromingen moesten zorg dragen, dat de mensen niet verkommerden, als ze soms geisoleerd zaten op waterzolders of andere hooggelegen schuilplaatsen. Wanneer er een ramp van 't water kwam, waren zij er voor aangewezen, om de voorraden koren eerlijk te verdelen, niet de een veel, de ander weinig of niets. Die mannen moesten zogezegd voor een richtige distributie zorgen, zoals dat tegenwoordig genoemd wordt. En weet je, hoe ze die luidjes benaamden ? Floris zegde: Ik stel jullie aan als opzichters over het koren, goeie vaderlijke opzichters, daarom zijn jullie “coernvaederen”. Belnou, later is de wettelijke naamgeving gekomen en de afstammelingen van de door Floris aangestelde coern- of korenvaders, die deze naam door de tijden heen nog altijd als erenaam behouden hadden. lieten zich inschrijven als Korevaar of Koorevaar met twee o's. En zodoende is het ook te begrijpen, dat de naam Korevaar niet hoeft te duiden op familiebanden. Maar tevens blijkt hier uit, dat alle Korevaars, waar ter wereld men ze ook tegenkomt, stammen uit een Alblasserwaards geslacht.”

J. W. Ooms laat in zijn boek dus Kors de Roover zeggen dat de naam “Vader van het Koren” betekent. Net als Kors de Roover en J. W. Ooms blijf ik (aldus Fred) erbuiten of de verklaring helegaar juist is. Wel denkt hij, in tegenstelling tot Ooms, dat alle Korevaars (Corevaar’s, Koorevaar’s, Korevaart’s, Korevaer’s enz.) uiteindelijk familie van elkaar zijn, als je maar ver genoeg terug gaat (1277 of 1421 of 1515 ??). Behalve bovenstaande verklaring voor de naam zijn er nog twee andere die uitgaan van “Vader van het koren”. In totaal dus drie manieren om “Vader van het koren” te verklaren.

De eerste verklaring is dus boer in de Alblasserwaard met een waterzolder, waar ook koren werd bewaard dat in tijden van  overstroming
onder de bevolking verdeeld werd, dus “Vader van het Koren”;

De tweede is belastingambtenaar die de op last van de Heer de tiende penning over de korenoogst inde en daarvan voor in tijden van overstroming een deel bewaarde. Dat werd dan onder de bevolking verdeeld, dus ook “Vader van het Koren”. In de 12e en 13e eeuw werd in de Alblasserwaard, dat toen nog hoger lag, op bescheiden schaal koren verbouwd, maar het is erg de vraag of er toen al Corevaar's waren. Later toen de grond in de waard door inklinking gezakt was, is er vrijwel geen koren meer verbouwd, wel hennep.

De derde is het verhaal dat bij de Sint Elisabethsvloed in 1421 de voorzaten van de Corevaar’s hielpen de nood van de getroffenen te lenigen door koren te verdelen. De toenmalige autoriteiten vonden dat dusdanig "Edel van Herte" dat zij zich “Vader van het Koren” of te wel Corevaar mochten noemen. N.B. de Alblasserwaard is in 1421 niet overstroomd, toen is wel het gebied ‘de grote waard’ ten zuiden van de Merwede overstroomd en is de Biesbosch ontstaan. De waard is wel overstroomd in 1413 en op 10 april 1446, beide keren door opperwatervloed, terwijl er op 21 oktober 1468 tengevolge van een stormwatervloed ook veel vee verdronken is.

Het P.J. Meertens Instituut (van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen voor Dialectologie, Volkskunde en Naamkunde) in Amsterdam laat desgevraagd weten dat men “de naam Korevaar als (middeleeuwse) beroepsnaam niet is tegengekomen. Mogelijk is sprake van een verband met het woord korver. Het Middelnederlands woordenboek van Verwijs en Verdam geeft naast het woord corver ook nog corvenaer. Het is denkbaar dat hieruit door metatesis (= letter of klank verwisselingen) core(n)vaer is onstaan, maar het is nog voor de hand liggender om er van uit te gaan dat corevaer, als archaische vorm wellicht, zonder deze letteromzetting, in plaats van corver genoteerd werd (immers: -er <-aar). Bij deze beroepsaanduiding wordt een drietal betekenissen gegeven: Mandenmaker (korf= mand), manddrager(sjouwer) en haringvisser. Bij deze laatste is de etymologie (= woordafleiding) onduidelijk, hoewel een vergelijking gezocht wordt met 'korfharing' (in tegenstelling tot tonharing en kaakharing)”.

·       Volgens het P.J. Meertens Instituut betekent Korevaar dus "Mandenmaker", of;

·       Korevaar betekent Mandendrager of Sjouwer, of tot slot;

·       Korevaar betekent (Korf) Haring Visser.

Welke van de genoemde 7 verklaringen waar is, als er al een waar is, weet ik niet. Ik ben geneigd de schipper en/of de mandenmaker wat geloofwaardiger te vinden dan de andere mogelijkheden, maar het zou natuurlijk leuker zijn als de laatst genoemde “Vader van het Koren” waar was. De verbinding van de betekenis van de naam en het mogelijke wapen is ook niet zo eenduidig. Zeker niet als ik aanneem dat dat inderdaad drie spaden of schoppen bevat die duiden op het, met behulp van dat gereedschap, verworven land in de Ablasserwaard. Dit zou dan toch kunnen duiden op een boer in de Alblasserwaard met waterzolder en/of edel van herte.

Verspreiding over Nederland

Op 31 mei 1947, net na de tweede wereld oorlog is er in Nederland een volkstelling gehouden. Hieruit kan ondermeer afgeleid worden hoeveel personen met een bepaalde naam in welke provincie voorkomen. We vinden dan voor Korevaar, en alle varianten daarop, het volgende:

Noord Holland

Koorevaar

7

Groningen

Koorevaar

1

 

Korenvaar

9

Limburg

- -

-

 

Korevaar

59

Friesland

Korevaar

1

Zuid Holland

Koorenaar

1

Drente

Korevaar

2

 

Koorevaar

245

Overijssel

Korevaar

1

 

Koorevaart

1

Gelderland

Koorevaar

2

 

Koorevaer

6

 

Korevaar

7

 

Korenaar

11

Utrecht

Koorevaar

4

 

Korenvaar

1

 

Korevaar

49

 

Korenvaart

7

Zeeland

Korevaar

5

 

Korevaar

1549

Noord Brabant

Koorevaar

1

 

Korevaart

28

 

Korevaar

6

 

Korevaer

67

 

 

 

Dus op 31 mei 1947 was er 1 Koorenaar en 1 Koorevaart en waren er 260 Koorevaar's, 6 Koorevaer's, 11 Korenaar's, 10 Korenvaar's, 7 Korenvaart's, 679 Korevaar's, 28 Korevaart's en 67 Korevaer's totaal 1070 Ko(o)re(n)(v)a(a)(e)r(t)'s in Nederland. Dit is inclusief 1 Koorenaar en 11 Korenaar's, Niet zeker is of die ook van deze stam zijn. 

Nog anders gezegd er waren 260 mensen die Koorevaar heetten, 679 mensen die Korevaar heetten en 131 familie leden die hun naam anders schreven. Al deze mensen wonen in 1947 in Nederland en dan heb je er nog die daarbuiten wonen. Het aantal familieleden dat buiten Nederland bestaat is mij onbekend, maar er zitten er in ieder geval in Canada, Australie, Argentinie, Zuid- Afrika en op de Nederlandse Antillen en waarschijnlijk ook in de Verenigde Staten en Israel. Al deze mensen zijn waarschijnlijk allemaal familie van elkaar, in die zin dat ze waarschijnlijk een gezamelijke stamvader zo rond 1500 hebben. Allemaal komen ze, oorpronkelijk uit de Alblasserwaard. In de familie verbanden lopen Korevaars en Koorevaars dwars doorelkaar heen. Als je als Korevaar gedoopt werd was het niet vreemd om als Koorevaar te worden begraven, of andersom. De Korevaart tak is geheel afgezonderd door een Arij Aartse Korevaar die rond 1779 naar Rockanje ging en wiens zoon Jan zich daar in 1812 als Korevaart liet registreren.

Van de Koorevaarts en de Korevaers is mij (nog) niets bekend. Er kwamen in 1947 geen familieleden meer voor die hun naam met een C schreven. Ook zijn er mensen geweest die Koorenvaar, Koorenvaer, geheten hebben. Deze zijn echter in 1947 niet als zodanig genoteerd en komen dus niet meer voor. Over de familie leden die hun naam anders dan Koorevaar of Korevaar schrijven is mij (nog) weinig bekend. Maar ook de onbekende takken horen hier ongetwijfeld bij. Als u meer informatie hierover, of over iets anders, de familie betreffende, weet is de samensteller van dit verhaal daar erg benieuwd naar en zal hij het erg op prijs stellen als u kontakt met hem opneemt.

Hieronder volgt het lijstje uit 1947 nog eens maar dan op plaatsnamen (alfabetische volgorde van de plaatsnamen, daarachter het aantal mensen):

·    De naam Koorenaar komt voor in : Gouda 1. Totaal 1 plaats en 1 persoon.

·    De naam Koorevaar komt voor in : Amsterdam 4, Arnhem 1, Bergen (nh) 2, Bleskensgraaf 2, Bodegraven 2, Brandwijk 11, Breda 1, Dordrecht 10, Giessendam 12, Giessen Nieuwkerk 3, Gorinchem 1, Gouda 1, 's Gravenhage 23, Groningen (stad) 1, Groot Ammers 9, Hardinxveld 26, Hendrik Ido Ambacht 5, Hoogblokland 1, Hoornaar 1, Kesteren 1, Krimpen a/d IJssel 8, Langerak 1, Lekkerkerk 10, Lopik 1, Meerkerk 3, Molenaarsgraaf 10, Moordrecht 1, Nieuw Lekkerland 2, Ouderkerk a/d IJssel 1, Papendrecht 1, Rockanje 1, Rotterdam 50, Schiedam 10, Schoonhoven 18, Sliedrecht 8, Utrecht (stad) 2, Velsen 1, Voorburg 3, Wijngaarden 11, Zuilen 1. Totaal 40 plaatsen en 260 personen.

·    De naam Koorevaart komt voor in : Rockanje 1. Totaal 1 plaats en 1 persoon.

·    De naam Koorevaer komt voor in : Alblasserdam 1, Ottoland 5. Totaal 2 plaatsen en 6 personen.

·    De naam Korenaar komt voor in : Boskoop 1, Giessen Nieuwkerk 1, Oud Alblas 3, Schoonrewoerd 6. Totaal 4 plaatsen en 11 personen.

·    De naam Korenvaar komt voor in : Amsterdam 9, Dordrecht 1. Totaal 2 plaatsen en 10 personen.

·    De naam Korevaart komt voor in : Oostvoorne 2, Rockanje 5. Totaal 2 plaatsen en 7 personen.

·    De naam Korevaar komt voor in : Aardenburg 3, Alblasserdam 5, Amersfoort 1, Amsterdam 5, Beemster 2, Benschop 2, Bergambacht 3, Bergen op Zoom 1, Berkenwoude 9, Bleskensgraaf 17, Boskoop 1, Brandwijk 45, Bussum 7, Capelle a/d IJssel 8, Delft  6, St. Dennenoord (Zuidlaren) 1, Dordrecht 4, Eethen 1, Ede 1, Ermelo 1, Giessendam  90, Giessen Nieuwkerk 1, Gorinchem 3, Gouda 34, 's Gravenhage 37, Haarlem 21, Hardinxveld 3, Den Helder 5, Hilversum 2, Houten 1, Jutphaas 4, Krommenie 5, Landsmeer 2, Leeuwarden 1, Leiden 1, Lopik 11, Maarn 1, Maartensdijk 1, Molenaarsgraaf 21, Muiden 1, Nieuwpoort 1, Noordeloos 1, Noordwijk 1, Norg 1, Ottoland 13, Oud Alblas 3, Ouderkerk a/d IJssel 1, Papendrecht 14, Peursum 5, Polsbroek 1, Puttershoek 3, Pijnacker 1, Renkum 4, Rijswijk 3, Rotterdam 41, Schiedam 8, Schoonhoven 18, Schoonrewoerd 6, Sliedrecht 104, Stolwijk 3, Snelrewaard 1, Soest 2, Streefkerk 7, Strijen 1, Tholen 1, Utrecht (stad) 19, Veenendaal 1, Venhuizen 3, Vianen 1, Vlaardingen 1, Vlissingen 1, Voorburg 1, Vreeswijk 1, Vuren 1, Wijdenes 1, Wijk en Aalburg 4, Wijngaarden 22, Zaandam 1, Zaandijk 1, Zeist 2, Zoetermeer 1, Zuilen 1, Zwijndrecht 1, Zwolle 1. Totaal 84 plaatsen en 679 personen.

·    De naam Korevaart komt voor in : Maassluis 1, Nieuwenhoorn 1, Nieuw Helvoet 7, Oostvoorne 2, Rockanje 14, Streefkerk 1, Vierpolders 1, Zoetermeer 1. Totaal 8 plaatsen en 28 personen.

·    De naam Korevaer komt voor in : Gouda 7, Goudriaan 9, Groot Ammers 16, Hendrik Ido Ambacht 6, Hoornaar 5, Krimpen a/d Lek 1, Langerak 7, Lekkerkerk 15, Maasdam 1. Totaal 9 plaatsen en 67 personen.


Oftewel totaal 110 plaatsen en 1070 personen.